Là hai mô hình giáo dục khác biệt trong hệ thống giáo dục của Việt Nam Cộng hòa (1954-1975), mỗi trường có mục tiêu, đối tượng nhưng cùng triết lý: Nhân Bản - Dân Tộc - Khai Phóng.
I. Trường Kiểu mẫu (École Modèle, Model Schools)
- Mục tiêu: Là trường thực nghiệm, tiên phong trong đổi mới giáo dục, đào tạo học sinh toàn diện cả trí thức lẫn nhân cách.
- Đối tượng: Học sinh tuyển chọn qua thi tuyển.
- Chú trọng giáo dục toàn diện: học văn hóa, ngoại ngữ, thể thao, nghệ thuật.
- Phương pháp sư phạm tiên tiến, khuyến khích tư duy độc lập.
- Mô hình thực nghiệm để nhân rộng ra hệ thống giáo dục quốc gia.
- Ví dụ: Trường Kiểu mẫu Thủ Đức (Sài Gòn), Trường Kiểu mẫu Huế.
II. Trường Trung học Tổng hợp (Trung học Đệ nhất cấp & Đệ nhị cấp):
- Mô hình phổ biến: Là loại hình trường trung học phổ thông chính quy, phổ biến nhất.
- Chương trình: Theo chương trình chuẩn của Bộ Quốc gia Giáo dục, kết hợp văn hóa phổ thông: Văn, Sử, Địa, Toán, Lý, Hóa, Sinh, Ngoại ngữ và nghề Điện, Cơ khí, Mộc, May, Nông nghiệp, Thương mại – kế toán, Thực phẩm – gia chánh (nấu ăn, dinh dưỡng), Thủ công, mỹ nghệ…
- Gồm 2 cấp: Đệ nhất cấp (từ lớp 6 đến lớp 9, tương đương THCS hiện nay) và Đệ nhị cấp (từ lớp 10 đến lớp 12, (tương đương THPT). Học sinh thi bằng Trung học Đệ nhất cấp để lên Đệ nhị cấp.
- Mục tiêu: Cung cấp kiến thức toàn diện, hướng đến thi Tú tài I (hết lớp 11) và Tú tài II (hết lớp 12) để vào đại học.
- Phân ban: Ở Đệ nhị cấp, học sinh có thể chọn các ban như Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội, Văn chương, v.v.
- Ví dụ: Trường Trung học Nguyễn Trãi (Đà Nẵng), Trung học Gia Long (Sài Gòn)...có khoảng 20 trường toàn miền Nam.
ĐIỂM GIỐNG NHAU:
- Đều là trường trung học công lập chính quy của Việt Nam Cộng hòa.
- Đều giảng dạy theo chương trình chuẩn và sách giáo khoa thống nhất của Bộ Quốc gia Giáo dục.
- Đều hướng đến mục tiêu cuối cùng bằng Tú tài (Tú tài I và II)
- Đều chú trọng chất lượng giáo dục, đào tạo học sinh theo hướng hiện đại.
- Đều có chương trình học bằng tiếng Việt, kết hợp ngoại ngữ (Pháp/Anh).
- Đều có hệ thống lớp học từ đệ nhất cấp đến đệ nhị cấp.
ĐIỂM KHÁC BIỆT:
1. Trường Kiểu mẫu
- Mục đích- Thực nghiệm giáo dục toàn diện, nhân rộng mô hình, kết hợp văn hóa và kỷ luật Thực nghiệm, tinh hoa, mẫu mực.
- Rất ít, chỉ có ở một số địa phương (trung tâm).
- Thi tuyển rất gắt gao, chọn lọc học sinh giỏi.
- Được đầu tư tốt hơn, thường có đầy đủ phòng thí nghiệm, thư viện, sân chơi...
- Áp dụng các phương pháp sư phạm tiên tiến, cải cách.
- Đầu vào cạnh tranh cao.
2. Trường Trung học Tổng hợp:
- Phổ thông, đại chúng.
- Nhiều, ở hầu hết các tỉnh, thành miền Nam.
- Rộng rãi hơn, theo khu vực hoặc thi tuyển không quá gắt.
- Chuẩn mực, theo phương pháp truyền thống, chuẩn.
- Uy tín khác nhau tùy trường, cạnh tranh vừa phải.
TÓM LẠI:
- Trường Trung học Tổng hợp là xương sống của hệ thống giáo dục phổ thông, đào tạo đại trà.
- Trường Kiểu mẫu là hạt nhân chất lượng cao, mang tính biểu tượng và tiên phong, được hưởng ưu tiên về cơ sở vật chất, phòng thí nghiêm, phòng học ngoại ngữ...Tuy nhiên, cả hai đều phản ánh nỗ lực xây dựng nền giáo dục chất lượng ở miền Nam trước 1975,
III. HIỆN NAY Ở MỸ VÀ QUỐC TẾ CÒN HAI LOẠI TRƯỜNG NÀY KHÔNG?
1. Ở HOA KỲ
Không dùng nguyên tên gọi như VNCH, nhưng bản chất vẫn còn đầy đủ:
a/ Tương đương Trung học Tổng hợp (Comprehensive High School)
- Học thuật (College prep)
- Nghề – kỹ thuật (CTE)
- Nghệ thuật – thể thao
- Phổ biến nhất ở Mỹ hiện nay
- Đây chính là nguồn gốc của Trung học Tổng hợp VNCH.
b/ Tương đương Trường Kiểu mẫu.
- Lab School
- Magnet School
- Charter School
- STEAM (*) School (S – Science Khoa học, T – Technology Công nghệ, E – Engineering Kỹ thuật, Art (Nghệ thuật) và Mathematics (Toán học)
- Experimental / Pilot School
- Các trường này:
- Thử nghiệm chương trình mới, áp dụng công nghệ, phương pháp tiên tiến, sau đó được nhân rộng
2. Ở CÁC NƯỚC KHÁC
- Pháp: Lycée général / technologique / professionnel và trường thí nghiệm
- Đức: Gymnasium – Realschule – Gesamtschule
- Nhật, Hàn: Trường tổng hợp nghề đặc thù, và trường Mẫu
- Phần Lan: Trường phổ thông toàn diện và trường thử nghiệm giáo dục
- Mô hình “tổng hợp” và “kiểu mẫu” là xu thế toàn cầu...Mô hình không hề lỗi thời.
- Nó đang sống rất mạnh ở Mỹ và nhiều quốc gia tiên tiến trên thế giới – chỉ là dưới tên gọi khác.
- Nếu nói thẳng:
- VNCH đã đi đúng hướng, nhưng bị đứt gãy sau 1975 - Mỹ thì đi tiếp, cải tiến và hoàn thiện...
(*) Ở Mỹ
- Trường đại học kỹ thuật dùng: STEM
- Trường phổ thông, lớp trẻ em dùng: STEAM
- Các chương trình giáo dục mới: hay ghi STEM/STEAM
Nguyễn Hải Nhu
Nguồn: Wikipedia
(Tôi viết bài này để "ôn cố tri tân" vì rất nhiều bạn không biết nhưng nhảy vào cãi cọ om sòm...rứa hỷ)
Trích từ trang FB của Nguyễn Hải Nhu
